پوریا پرهیزکار

منو

والد کودک بالغ الگوی سه گانه تحلیل رفتار متقابل برای بررسی روابط میان افراد

والد کودک بالغ سه گانه مطرح شده در  نظریه تحلیل رفتار متقابل می باشد، که عنوان می نماید درون هر فردی سه شخصیت متمایز وجود دارد، که به عنوان وضعیت های نفسانی شناخته می شوند و تشکیل دهنده ساختار شخصیت در افراد می باشند.

در هر فرد ابتدا وضعیت کودک و پس از آن وضعیت والد شکل می گیرد و در نهایت وضعیت بالغ به دو وضعیت دیگر اضافه می شود.

بنابراین، می توان نتیجه گیری نمود که درون هر فرد سالمی سه وضعیت والد کودک بالغ وجود دارد، اما تفاوت اصلی در شخصیت افراد میزان اثرگذاری هر یک از این سه می باشد.

طبق نظر اریک برن (Eric Berne)،  رفتارها و افکار مختلف در افراد از بخش های متفاوت شخصیت آنها سرچشمه می گیرد، که با آگاهی داشتن نسبت به ویژگی های هر وضعیت می توان به خوبی روشن نمود که هر فرد در چه وضعیتی قرار گرفته است. چرا که، هر وضعیت خود را به شکلی از شیوه تفکر، اولویت تصمیم گیری، کلماتی انتخابی در گفتگو، لحن صدا و رفتارهای نشان می دهد.

ویژگی های وضعیت نفسانی کودک والد کودک بالغ

این وضعیت در ابتدای دوران کودکی درون افراد شکل می گیرد، و فاقد هر گونه منطق فکری می باشد، در حقیقت اساس این وضعیت را احساسات و لذایذ زندگی تشکیل می دهند.

از جمله ویژگی های این وضعیت در شخصیت می توان به سرزندگی، هیجان، لجبازی، خلاقیت، کنجکاوی و دمدمی بودن اشاره نمود.

وضعیت نفسانی کودک تنها مربوط به دوران کودکی نبوده، بلکه تا پایان عمر در فرد باقی می ماند، و در طول دوران زندگی خود را به اشکال مختلفی نمایان می کند.

زمانیکه فردی در این وضعیت قرار دارد، تمایلی به رعایت قیود اجتماعی، قانونی و مذهبی نداشته و می خواهد هر چیزی را شخصا خود تجربه نماید، بدون هیچگونه توجه به عواقب احتمالی آن.

این بخش از شخصیت دارای سرنخ های متفاوت کلامی و رفتاری است که، به واسطه آن بهتر می توان دریافت که فرد در حال حاضر در وضعیت نفسانی کودک به سر می برد یا خیر. برخی از سر نخ های کلامی عبارتند از:

  • کاشکی….
  • دلم می خواد
  • نمی دونم
  • می خوام
  • به من چه
  • شاید وقتیکه …..

و از جمله سرنخ های رفتاری وضعیت نفسانی کودک نیز می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • خنده های بلند
  • شعف داشتن
  • جیغ کشیدن و ناله کردن
  • رجز خواندن
  • قهر کردن و لج کردن
  • سر به سر گذاشتن
  • کج خلقی نمودن

بنابراین رفتارهای مانند، تحمل پایین برای رسیدن به خواسته ی  در  همان لحظه یا قضاوت های مطلق، که هرکسی یا کاملا خوب است یا کاملا بد را می توان مربوط به وضعیت کودک دانست. در شرایطی که احساسات در فردی برانگیخته می شود، بازخوانی الگوهای دوران کودکی و تکرار تجربیات آن دوران، باعث فعال شدن وضعیت کودک می شوند، که کنترل و اختیار کامل ذهن را بر عهده می گیرد.

ویژگی های وضعیت نفسانی والد والد کودک بالغ

در همان دوران ابتدای کودکی، هنگامیکه وضعیت کودک شکل می گیرد، در کنار آن باید ها و نباید های بسیاری از طرف والدین یا جانشینان آنها به کودک تحمیل می گردد، که به صورت مجموعه ای از اطلاعات و ملاحضات کودک از والدین در ذهن او ضبط شده و بخشی از شخصیت را شکل می دهد.

وضعیت والد در هر فردی وجود داشته و منحصر به خود او می باشد، چرا که تجربه های ابتدای زندگی هر فردی با والدینش متفاوت از دیگران می باشد.

در واقع، هنگامیکه فردی بدون هرگونه توجه به احساسات و عواطف یا منطق و تفکر، دست به انجام کاری می زند یا دیگران را مجبور به انجام اموری می نماید، در وضعیت والد خود قرار گرفته است.

این بخش نیز دارای سرنخ های ویژه خود می باشد که، در بیشتر سرنخ های کلامی آن از قیود مطلقی مانند: هرگز، همیشه و هیچ وقت استفاده می شود:

  • دیگه نمی تونم، جونم به لبم رسیده
  • گوش کن! همیشه هم یادت باشه
  • آخه چند دفعه بهت بگم

افراد در این وضعیت، معمولا بسیار جدی و خشک بوده و قاطع و محکم صحبت می کنند. این وضعیت شامل رفتارهای مانند دستور دادن، کنترل و قضاوت دیگران می باشد، که در آنها کمتر می توان لذت طلبی در زندگی  را مشاهده نمود.  از جمله سرنخ های رفتاری حالت نفسانی والد می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • اخم و چین های پیشانی
  • نگاه ترس آور
  • سر تکان دادن و اشاره با انگشت اشاره
  • آه کشیدن و لب های در هم فشرده

ذکر این نکته نیز از اهمیت برخوردار است که، تمامی رفتارهای والد دارای جنبه منفی نبوده، بلکه بسیاری از آنها دارای جنبه مثبت و حمایت گرانه می باشد. مانند رفتار های حمایتی والدین از کودک که همراه با نیت خیرخواهانه و پوشش ضعف ها صورت می پذیرد.

ویژگی های وضعیت نفسانی بالغ والد کودک بالغ

وضعیت نفسانی بالغ که از آن به عنوان وضعیت این زمانی، این مکانی نیز یاد می شود، تنها وضعیتی است که، مربوط به زمان حال و حضور کامل در محیط می باشد، که فرد آگاهانه تصمیم می گیرد چه رفتار و عملکردی داشته باشد.

در حقیقت، وضعیت بالغ همانند بدنه هواپیمایی است که دو بال آنرا دو وضعیت دیگر کودک و والد تشکیل می دهند. بالغ بر اساس جمع آوری و تحلیل اطلاعات فعالیت نموده و خود را با واقعیت های موجود هماهنگ و منطبق می نماید.

وضعیت بالغ می تواند، تصمیم گیری نماید تا در شرایط مشخص مانند کودک یا والد برخورد نموده، که یک انتخاب بالغانه و آگاهانه می باشد، هرچند که برای ناظر بیرونی قابل تشخیص نمی باشد، که کدام وضعیت در فرد فعال شده است.

استفاده از واژگانی مانند،  چرا؟ کجا؟ چطور؟ چقدر؟ به چه صورت؟ که همگی در جهت جستجوی اطلاعات بیشتر بوده، یا  استفاده از قیود منعطف مانند: تا حدی، احتمالا و یا کلماتی که نشان از صبر و تامل دارند؛ همگی از جمله سرنخ های کلامی حالت نفسانی بالغ محسوب می شوند.

همچنین، رفتار های مناسب و شایسته، تصمیمات منطقی و بر مبنای حقایق از سرنخ های رفتاری و ویژگی های بارز این بخش از شخصیت می باشد، که بر اساس واکنش متناسب با محرک های بیرونی شکل گرفته اند.

برخلاف دو وضعیت دیگر، وضعیت بالغ آغاز و انجامی ندارد، بلکه دائما در حال بازآفرینی خود می باشد. ویژگی بارز این وضعیت صرفا انتخابی بودن و آگاهانه بودن رفتار و عملکرد فرد می باشد. وضعیت بالغ هر بار با انتخاب های جدید و مشاهده نتایج آن انتخاب ها، مستحکم تر و کامل تر می شود.

بنابراین، می توان اینگونه نتیجه گیری نمود که، نظریه تحلیل رفتار متقابل با بیان الگوی سه گانه والد کودک بالغ و شناسایی ویژگی های کلامی و رفتاری هر وضعیت، تاکید بر تقویت وضعیت بالغ دارد، تا بدین وسیله فرد بتواند در زندگی خود تعادل برقرار نموده، و در کنار تلاش و سخت کوشی برای رسیدن به اهداف، از زندگی خود نیز به خوبی لذت ببرد.

بررسی روابط  متقابل بر اساس الگوی سه گانه والد کودک بالغ

پس از آشنایی با نشانه ها و ویژگی های رفتاری و کلامی سه گانه والد کودک بالغ می توان به بررسی روابط متقابل میان افراد پرداخت. بدین معنا که هر فرد از کدام وضعیت خود با دیگری وارد ارتباط می شود.

آگاهی نسبت به روابط متقابل برقرار شده، جدا از آنکه به موثر تر بودن آن کمک می نماید، مانع هرگونه تعارض نیز میان دو طرف رابطه می شود. در نظریه تحلیل رفتار متقابل سه شیوه رایج برای روابط متقابل تعریف شده است که عبارتند از:

روابط متقابل مکمل، در این روابط پیام ها از دو وضعیت نفسانی یکسان میان دو طرف رابطه مبادله می شود. فرد الف، با وضعیت کودک خود فرد ب، را مخاطب قرار داده و فرد ب نیز متناسب با پاسخ دریافتی، مجدد پیامی برای وضعیت کودک فرد الف ارسال می نماید.

نوع دیگر روابط متقابل مکمل بدین صورت است که، فرد الف از وضعیت کودک خود پیامی برای وضعیت والد فرد ب ارسال می نماید، و فرد ب نیز با توجه به پیام دریافتی از وضعیت والد پاسخی برای وضعیت کودک فرد الف ارسال می نماید. این نوع روابط به صورت نامحدود ادامه دار خواهند بود، و هرگز تعارضی در ارتباط ایجاد نخواهد شد.

روابط متقابل متقاطع، در این روابط پیام برای وضعیت نفسانی ارسال می گردد، که مخاطب در آن وضعیت قرار نداشته و با وضعیت دیگری پاسخ می دهد. فرد الف با وضعیت والد پیامی برای وضعیت کودک فرد ب ارسال می نماید، اما فرد ب از وضعیت مخاطب واقع شده پاسخ نداده، و با وضعیت والد پاسخی برای وضعیت کودک فرد الف ارسال می نماید.

نوع دیگر روابط متقابل متقاطع، بدین گونه می باشد که، فرد الف از وضعیت کودک پیامی برای وضعیت والد فرد ب ارسال می نماید، اما فرد ب با وضعیت بالغ خود پاسخی برای وضعیت بالغ فرد الف ارسال می نماید. این نوع از روابط به سرعت خاتمه  یافته، و اکثر به ایجاد تعارض یا رفع تعارض پیش آمده منجر می گردند.

روابط متقابل پنهان، در این روابط همزمان بیش از دو وضعیت نفسانی فعال بوده و پیام در دو سطح اجتماعی و روانی مبادله می گردد. فرد الف با وضعیت بالغ پیامی برای وضعیت بالغ فرد ب ارسال می نماید، اما پیام پنهانی میان دو وضعیت کودک آنها مبادله می شود.

دکتر برن، روابط متقابل پنهان را به عنوان بازی های روانی معرفی می نماید، و در کتاب معروف خود با عنوان بازی های به بررسی اینگونه از روابط متقابل می پردازد. آنچه در اینگونه از روابط دارای اهمیت است، پیام روانی مبادله شده است، که در واقع طرفین محاوره با نیت انتقال احساسی به صورت پنهانی وارد رابطه شده اند.

دسته :  مهارت های شخصی

دیدگاه ها