حل مسئله مهارتی ضروری برای رویاروی با مشکلات پیچیده در زندگی شخصی و حرفه ای

0
1283

حل مسئله (Problem Solving)، فرایندی نظامند است، که فرد آگاهانه و به صورت رفتار هدایت شده، سعی در استفاده از راه حل های موثری دارد، تا از ابهامات موجود در مسئله بکاهد.

اما در تعریف مسئله، شاید در ساده ترین بیان بتوان عنوان نمود، آن چه باید باشد اما نیست، یا آنچه نباید باشد اما هست! دیکشنری آکسفورد در تعریف مسئله عنوان می نماید، موضوعی که نیاز به راه حل دارد، یا موضوعی پیچیده در فهمیدن.

اگر اطلاعات در خصوص مسئله ی درحد کافی نباشد، آن مسئله می تواند به مشکل تبدیل گردد، در نتیجه می توان اینگونه برداشت نمود، که اگر در خصوص هر مشکل اطلاعات کافی جمع آوری شود، آن موضوع از حالت مشکل به مسئله تغییر ماهیت می دهد، که با استفاده از فرایند حل مسئله قابل برطرف شدن، می باشد.

همانطور که اشاره شد، حل مسئله فرایندی نظامند است، که باید طبق روشی منظم و هدفمند پیش رفت، تا بتوان به درستی تمامی عوامل را شناسایی نمود، سپس راه حلی مناسب و مطلوب برای آن ارائه نمود. به طور کلی می توان مراحل لازم در فرایند حل مسئله را بدین گونه تقسیم بندی نمود:

بخش مسئله یابی
  • شناسایی مسئله
  • تعریف مسئله
  • جمع‌آوری اطلاعات
بخش راه حل یابی
  • تولید و ارائه راه حل
  • انتخاب راه حل مناسب
  • اجرا و ارزیابی

اهمیت بخش مسئله یابی، به مراتب بیش از بخش راه حل یابی است، چرا که اگر به درستی انجام پذیرد، مسلما بخش راه حل یابی نتیجه و خروجی بهتری به همراه خواهد داشت. در حقیقت اگر مسئله ای به درستی طرح شود، نصفی از آن حل گردیده است.

حل مسئله به عنوان فرآیندی نظام مند و آگاهانه

در بخش راه حل یابی، از میان گزینه های بدست آمده، ابتدا باید مناسب ترین آنها انتخاب شود، سپس اجرا و نتیجه آن ارزیابی می گردد. آنچه در انتخاب یک گزینه از میان موارد دیگر دارای اهمیت است، آشنایی با مهارت تصمیم گیری است، که باعث می گردد از رفتار های هیجان مدار به دلیل گفتگوی های منفی درونی یا انتخاب های اشتباه به علت خطاهای شناختی جلوگیری شود.

در ادامه مطالعه نمایید:  قوی سیاه نظریه ای درخصوص اتفاقات غیر قابل پیش بینی و تاثیرگذار در آینده

سپس گزینه انتخاب شده، باید اجرا گردد و نتیجه آن مورد ارزیابی قرار گیرد، که به نسبت معایب دارای مزایای بیشتری باشد. در این مرحله زمانبندی از اهمیت بسیاری برخوردار می باشد.

آشنایی با فرایند حل مسئله در چهار گام

در فرایند حل مسئله مهمترین و اولین گام،‌ یافتن دلیل اصلی مسئله است. بسیاری از مواقع نشانه های یک مسئله با دلایل اصلی آن اشتباه گرفته می شود. برای شناخت دلایل اصلی یک مسئله،‌ یکی از موثرترین روش ها استفاده از راهبرد پنج چرا (Five Whys) می باشد.

این روش توسط ساکیشی تویودا (Sakichi Toyoda) موسس صنایع تویوتا مطرح گردید. در این روش پنج مرتبه سوال چرا برای رسیدن به اصل مسئله مطرح می شود.

بدین صورت که در مرحله اول در مورد مسئله سوالی با چرا مطرح شده،‌ پاسخ سوال اول مجدد به صورت یک سوال چرا دیگر عنوان می گردد. این روش تا پنج مرحله ادامه یافته،‌ تا به علت اصلی مسئله منتهی گردد.

دومین گام،‌ تعیین راه حل های متفاوت پس از ریشه یابی مسئله می باشد. بهتر است حداقل  بیش از ده راه حل برای مسئله پیش آمده مشخص گردد.

در حقیقت هرچه تعداد راه حل های بیشتری برای یک مسئله مشخص شود،‌ احتمال رسیدن به راه حل بهینه نیز به همان میزان افزایش خواهد یافت. داشتن تفکر خلاق و آزاد گذاشتن قدرت تخیل در این گام می تواند بسیار موثر واقع شود.

در سومین گام،‌ از آنجایی که در خلق راه حل های هیچ محدودیتی در نظر گرفته نشده است،‌ در این گام با توجه به جنبه های مثبت و منفی میان راه حل های موجود،‌ بهترین گزینه انتخاب می شود.

همچنین می توان فهرستی از معیارهای ارزیابی تهیه نمود،‌ تا بر اساس آنها راه حل ها به صورت کمی و کیفی مورد ارزیابی واقع شوند.

در نهایت،‌ در چهارمین گام پس از اجرای کردن راه حل میزان موثر بودن آن نیز ارزیابی می شود،‌ تا در صورت حاصل نشدن نتیجه مطلوب،‌ گزینه دیگری انتخاب و اجرا گردد.

در ادامه مطالعه نمایید:  ماتریس آیزنهاور ابزاری برای اولویت بندی کارهای روزانه بر مبناء اهمیت و ضرورت

ابزاری برای فرایند حل مسئله به نام هشت گام منظم

ابزار هشت گام منظم (Eight Disciplines Problem Solving)،‌ در سال ۱۹۸۷ توسط شرکت فورد موتور برای مواجه با مسائل کیفی و ایمنی در محصولات خود معرفی گردید. استفاده ابتدای از این روش در صنایع تولیدی بود،‌ اما پس از مدتی به عنوان فرایند استاندارد حل مسئله به صورت تیمی مطرح گردید،‌ با این حال می توان آنرا در سطح فردی نیز مورد استفاده قرار داد.

  • گام صفر،‌ قبل از هر اقدامی برای حل مسئله لازم است،‌ زمان کافی برای برنامه ریزی اختصاص یابد.
  • گام یک،‌ در ابتدا لازم است گروهی از افراد که دانش و مهارت کافی دارند،‌ برای حل مسئله انتخاب شوند.
  • گام دو،‌ مسئله با جزئیات کامل تشریح گردد،‌ تا به خوبی تمامی افراد بر روی آن متمرکز شوند.
  • گام سه،‌ راه حلی موقت که به آسانی و سرعت قابل اجرا باشد،‌ ارائه گردد.
  • گام چهار،‌ پس از ارائه راه حلی موقت،‌ ریشه اصلی مسئله برای یک راه حل دائمی بررسی شود.
  • گام پنج،‌ راه حل دائمی به صورت آزمایشی اجرا و ارزیابی شود.
  • گام شش،‌ راه حل دائمی به صورت کامل و نهایی پیاده سازی شود.
  • گام هفت،‌ پس از پیاده سازی راه حل دائمی،‌ از بروز مجدد مسئله جلوگیری شود.
  • گام هشت،‌ موفقیت خود و گروه خود را جشن بگیرد.

دیدگاه شما چیست

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید